Column

Nationale identiteit

Een column door Geert Neirynck

Op dit moment woedt in Frankrijk de discussie over de Nationale identiteit, de Franse weliswaar. Zelfs Guy Verhofstadt vond het nodig zijn mening te verkondigen, maar dan wel als lid van de anti-identitaire lobby. Het leverde hem alvast een reactie op van  "Waar wil die mislukte premier zich eigenlijk mee bemoeien? "

Ook nog deze week werd een Turkse PvdA-kandidaat uit Delftszijl (een deelgemeente van Rotterdam) op de vingers getikt door de nationale leiding voor een Turkse verkiezingsaffiche voor de komende gemeenteraadsverkiezingen. Dat ging in tegen de nationale richtlijnen. Ze zouden dat eens in de etnische tijdbom Brussel moeten gaan zeggen. Maar dat ook in Nederland er steeds meer tweetaligheid gedoogd wordt door de traditionele partijen blijkt steeds meer. Dat die taal dan de status van het dialect krijgt toegemeten is hilarisch. Sommige pamfletten hebben wel eens fluisterzinnen of zijn schabouwelijk opgesteld, niemand denkt er aan om een pamflet in het plat Lovendegems te verspreiden. Wie zou het overigens nog begrijpen?

Maar die discussie is een vaste waarde aan het worden in Europa. Hoe erg de Euroslaafse en multiculturele kliek dat ook moge vinden.

Of we het nu hebben over de Leitkultur in Duitsland, de minaretten in Zwitserland, de politiek van Geert Wilders, de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde en nog verder, een ding hebben alle zaken gemeenschappelijk: hoe zien wij onszelf? Wie zijn we? En in wat opzicht zijn we uniek tegenover anderen?

Feit is dat die discussie relatief nieuw is. En met nieuw bedoel ik hoop en al een paar honderd jaar. En er zijn 2 grote fenomenen die dat vorm hebben gegeven.

Franse Revolutie

Kijk, tot de Franse Revolutie was het makkelijk: wie bestuurde, bepaalde. In sommige tijden zelfs tot de religie toe. Af en toe bestond er zo iets als een nationale consensus. De Guldensporenslag en nog meer wat volgde zorgde er bijvoorbeeld voor dat het ganse graafschap Vlaanderen voor een tijd samenhing. Maar vaak vochten de Vlaamse steden onderling hun conflicten uit. Soms met en soms tegen de Fransen. Ten tijde van de godsdiensttwisten liep er ook een eigenaardige scheiding tussen Vlaanderen (en Noord-Nederland) en Wallonië.

Met de Amerikaanse en de Franse Revolutie veranderde er iets: niet de monarchie maar de natie verbond alle inwoners. Die natie was een concept dat er op neerkwam dat er een soort groep was die het politieke bewustzijn vormde van een land en dat door het beleid vorm geeft. Maar de definitie van die groep lag moeilijk.

Vooreerst wie er die groep vormt. De discussie over het stemrecht heeft bloed doen vloeien maar zorgde er wel voor dat er een geleidelijke evolutie was van een kleine groep (soms maar een paar tienduizenden) naar het heden waar vooral de leeftijdsgrens nog echt beperkt. Maar er zijn nog àndere kenmerken.

Neem nu de taal. In de Verenigde Staten was er een lang debat over het gebruik van de talen. Niet alleen vanwege de talen van de inheemse bevolking maar evengoed wegens de immigratie uit Europa. Heel wat Duitstaligen, vooral in Pennsylvania, drukten hun stempel op de agenda. Een tijdlang werd gespeeld met tweetaligheid. maar in 1795 werd dat afgevoerd. Engels bleef de enige taal. Tot vandaag, nu de discussie er is aangaande het Spaans van de inwijkelingen uit Centraal- en Zuid-Amerika.

Eenzelfde discussie in Frankrijk. Hoewel het officiële Frans nauwelijks gesproken werd, werd het toch de officiële taal. Met één pennetrek werden onder meer het Vlaams, Bretoens, Occitaans, Baskisch en nog een trits talen naar de mottenballen van de geschiedenis verdreven.

In België was na 1830 een dubbel verhaal: natuurlijk was het gebruik van de talen vrij maar niemand kon verplicht worden om Nederlands te spreken en het zal lang de regel zijn dat het Frans de taal van  de natie is. Het kan banaal klinken, maar het feit dat de eerste authentieke vertaling van de grondwet pas na de Tweede Wereldoorlog in het Nederlands verscheen bewijst de eeuwige onderdanigheid van de Vlamingen en dat de Belgische natie bovenal Franstalig was en is.

De praktische problemen van die eenheidstalen zal ontploffen tijdens de Eerste Wereldoorlog. Samen met de oorlogsmoeheid zal de negatie van allerlei talen door de eentalige elites leiden tot muiterijen. Veel van die soldaten nemen die gevoelens mee naar hun streek van herkomst.  De Eerste Wereldoorlog is een directe katalysator van veel nationalistische bewegingen in Europa.

20e eeuw

Tot zover vooral de 19e eeuw. Maar er is heel wat veranderd.

Vooreerst de toename van de mobiliteit. Vandaag vlieg je op een paar uren naar de andere kant van de wereldbol. Fysieke grenzen zijn relatief geworden.

Dat laat zich gevoelen. Veel vreemdelingen van andere continenten vinden de weg naar Europa. Er was de gastarbeid, er was de dekolonisatie. Nu is een regeling ver te zoeken.

Niet dat de komst van vreemdelingen veel problemen gaf in het verleden. Door lange tijd in de streek te blijven hangen, paste men zich aan. Na verloop van tijd ging men op in de bevolking. Dat hield grosso modo aan tot de jaren 1950.

En toen kwam er een nieuw fenomeen: de massamedia en vooral de nieuwe communicatietechnologie. De kranten en de standaardisering van het onderwijs zorgde er alvast voor dat de regionale verschillen weggevlakt werden. Er kwam een standaardtaal, soms tegen wil en dank. In Vlaanderen werd zo het Algemeen Beschaafd Nederlands de regel en werden dialecten als achterhaald en gedoemd bestempeld. Een beetje zoals het Frans in Frankrijk en de invoering van het Hochdeutsch ten koste van het Niederdeutsch in Duitsland.

Maar de moderniteit gaf communicatietechnologie die de grenzen makkelijk kon overschrijden. Kijk, een 25 jaar geleden was het een wonder dat er een nieuwe zender bijkwam. Vandaag zijn het er massa's . Hele werelden zijn open gegaan er mee: Azië, Amerika en zelfs een stuk Afrika. Maar meer nog: internet, skype, facebook,.... Noem het maar: contact met het land van oorsprong is zo makkelijk.

Dat samen met de mobiliteit maakt dat er  - vooral in de steden- kolonies ontstaan die buiten het gangbare circuit blijven. Ze spreken de taal niet of nauwelijks, volgen niet de cultuur van hun inheemse buren en blijven leven volgens de hun gangbare normen. Turken, Marokkanen, Algerijnen, Roma, Afrikanen,... noem het maar op. Zelfs in een stad als Gent is dat fenomeen niet meer te negeren.

De nationale identiteit komt onder druk. Ook als gevolg van het cultuurbeeld uit de Verenigde Staten. De MTV-generatie is er vooral één van  "ik doe wel mijn zin".  Civieke waarden is zowat het enige wat je daar niet tegen komt.

Kortom: het concept komt steeds meer onder druk. Met alle gevolgen van dien.

Bijvoorbeeld de overheid krijgt het steeds moeilijker om communicatie te organiseren naar de bevolking. Wat het concept van de rechtsstaat ook onder druk zet.

Dat leidt op zijn beurt tot irritatie tussen bevolkingsgroepen.

Het is lang de strategie geweest om die spanningen als  "opgeklopt te aanzien en als een gevolg van extreem-rechtse propaganda".  Ook de sociale achterstand speelde een rol.

Nu, dat laatste is al wat twijfelachtig. De meeste islamitische radicalen van enig niveau blijken opgeleid te zijn aan Westerse hogere scholen en universiteiten. Wat maakt dat de waarden van onze samenleving blijkbaar ook niet meer door onze opleiding binnen dringen.

Identiteit

Wat is dan  identiteit?  De definitie indertijd was dus functioneel. In Frankrijk was het Frans om de minderheidstalen te verdringen. In Duitsland was de definitie stringenter: gemeenschappelijke taal en cultuur, zeden en normen, grondgebied en geschiedenis. Maar dat was dan vooral om de kleinstaterij te breken en naar één Duitsland te gaan.

Voor wie daar een Bloed en Bodem-mentaliteit wil in zoeken zal daar wel iets in vinden. Net zoals er in het Franse model de basis van hun imperialisme te vinden is. Het is maar hoe ver je de dingen doortrekt.

In België botsten die twee concepten. Wat ze vandaag nog doen. En wat de houding van de Vlamingen en de Franstaligen bepaalt.

Zo volstaat het voor Franstaligen dat vreemdelingen Frans praten. Vlamingen denken daar wel enigszins anders over. Maar ook bij de Franstaligen zijn er tendensen die zich meer en meer vragen stellen daarbij, zij het in de marge van de politieke mainstream.

De discussie over wat nationaliteit is, is dus een kerndebat in onze democratische rechtsstaat.

Het Franse debat doet de discussies alvast hoog oplaaien. In dat opzicht lijkt het wel het Nederland ten tijde van Pim Fortuyn. Een debat dat hier overigens steeds moeilijker kan gevoerd worden omdat -zoals bij zoveel dingen - er nooit een consensus kan gevonden worden.

Maar wat is identiteit voor een nationalist? Identiteit is de basis van de politieke overtuiging: het feit dat er een volk is met eigen kenmerken (taal, cultuur, grondgebied en in een aantal gevallen zelfs een niet te verifiëren herkomst), is afdoende om erkend te worden als staatkundige entiteit. Met eigen rechten. Wat maakt dat de wereldkaart er wel eventjes anders zou kunnen uitzien als we die criteria nemen.

Zegt dat iets over een individu? Ja en neen. Ja, omdat een individu een identiteit meekrijgt. Dat is nu eenmaal een juridische band die in de huidige samenleving als normaal wordt aanzien.  En zijn of haar socialisatie vindt in belangrijke mate plaats in een omgeving die gedefinieerd wordt door de natie, door de politieke instellingen die aangeduid zijn door de leden van dat volk.

Maar er zijn natuurlijk nog delen van een identiteit: het individu zelf, het gezin, de familie, de omgeving. Het is aan ieder individu om daar zijn of haar identiteit mee op te bouwen en te groeien in die samenleving en zelf mee vorm te geven aan die samenleving.

En daar zit de twistappel. Wat met personen die uit een andere omgeving komen? En die niet opgaan in onze samenleving. Kunnen die rechten laten gelden?

Het antwoord is logisch neen.

Nergens is bepaald dat personen die hier legaal verblijven geen toegang hebben tot de voorzieningen. En ze laten hun democratische rechten gelden in hun landen van oorsprong.

Daarnaast is het moeilijk om mee te beslissen in een land waar men de politiek niet van kent. Door, bijvoorbeeld, geen kennis te hebben van de taal. Dat is even fundamenteel anders denken dan de traditionele partijen die propaganda maken in het Turks of het Frans in Vlaanderen. Dat is zoveel als "Eigen Volk Alleen" en bestendigen dat de kennis van de taal irrelevant is.

Veel fundamenteler is het als een groep, zoals de radicale islam, de basisdoctrine van de samenleving verwerpt. Dat dit tot de kern van het debat is geworden in Frankrijk hoeft niet te verbazen.

Lang heeft de goegemeente afstand willen nemen van Huntington en zijn "Clash of the Civilizations"  als goedpraten van de Amerikaanse Midden Oosten-politiek. Maar het blijft wel een vaststelling dat de Islam als politieke doctrine grondbepalingen van onze democratie verwerpt. Die doctrine wordt langs de moskees verkondigd door imams die in veel gevallen geïmporteerd zijn in onze landen en opgeleid in landen die onze tradities verwerpen, zoals Saoudi Arabië. Een dergelijke islam is niet incorporeerbaar in het Westen. En dus zijn de aanhangers daarvan niet incorporeerbaar in onze democratische structuren.

De pappen-en nathoudenpolitiek van vooral de socialistische partijen in het Westen zet de door hun gekoesterde lekensamenleving op losse schroeven. Want in de praktijk blijkt dat de door hen verkiesbaar gestelden ofwel niet representatief of blijken ze op zijn minst dubieus te zijn. Of kan U het indenken dat er een Brusselse minister de Armeense genocide vrolijk ontkent? Daarin overigens gesteund door Laurette Onckelinkx?

En morgen?

De discussie zal nog lang meegaan. Zoveel is zeker.

Binnen Europa zal de druk van de EU blijven om naar een sterkere Europese staat te komen. Dat zal druk zetten op de kleinere volkeren want ik kan maar vaststellen dat een Poolse parlementsvoorzitter Pools blijft praten, "Onze president" Van Rompuy,  als hij van achter Sarkozy, Brown en Merkel is geraakt;  probeert het in het Frans en Engels te doen. Idem voor Guy Verhofstadt bijvoorbeeld die voluntaristisch in het Engels en Frans kakelt in de Europese praatbarak.

De druk op de identiteit in West-Europa zal ook verder onder druk komen door immigratie uit Afrika. Het is moeilijk in te denken dat de toestand door snel zal verbeteren. Wie vandaag hoort dat een land als Nigeria stilaan uit elkaar valt  in Congo zijn we al een aantal jaren zover, weet dat dit de lokroep van het  'Rijke Noorden' enkel zal versterken. Voor Afrika dreigt de komende tientallen jaren chaos en plundering.

Niet door het Westen alleen overigens. De Chinezen hebben de weg al gevonden naar Afrika en paaien de leiders met het nodige smeergeld. Chinezen hebben weinig moraal als het op zaken doen aankomt. Idem overigens voor mensenrechten.

En daar zit een andere kern van de toekomst: het China van de toekomst. Een China dat de VS nu onderhoudt maar stilaan de leidende rol overneemt op wereldschaal. Het Chinese concept is kapitalistisch maar autoritair. Dat van een sterke nationale identiteit zonder mensenrechten. Gaan we voor het eerst sinds heel lang naar een wereld waar het Westerse concept ondergeschikt wordt aan een ander concept? Gegeven de eeuwige tendens van de mens zicht te richten op succesvolle (zeker economische) concepten is het ondenkbaar dat het Chinese denken zijn ingang niet vindt in het Westen. Tenzij de Chinezen zich laten verwesteren in hun denken. Dat zou dan wel vrij nieuw zijn.

En Vlaanderen? De Vlaamse identiteit is er. Er is een overheidsapparaat dat dat definieert en er is al veel langer een grondstroming in de samenleving die de identiteit erkent en propageert. Soms als deel van een Belgische maar ook vaak los daarvan. Tot ergernis van de Franstaligen overigens, waarvan een deel  samen met Destrée nog altijd vindt dat die Vlamingen hen Vlaanderen ontstolen heeft.

Die twee identiteiten zullen zeker nog een hele tijd tegen elkaar schuren. Zowel op federaal als op taalgrensniveau. Maar de onwerkbaarheid op federaal niveau maakt dat de sterkte van die identiteit vooral gereduceerd wordt tot de monarchie en een gebrek aan interesse van heel wat mensen voor het bestuur dat ze 'rot' en 'corrupt' vinden. De Belgische democratie is doorheen de staatshervormingen en allerlei overlegstructuren evenwel onwerkbaar geworden. De pacificatiepogingen in de jaren '70, waar de staatsschuld een resultaat van is, hebben een blijvende hypotheek gelegd op de welvaart van de komende tientallen jaren.

Daarnaast: de Belgische identiteit is economisch komen te vervallen. Er is nog nauwelijks sprake van een Belgische economie, laat staan een Belgisch economisch beleid. Dat is een veel recenter fenomeen dan de culturele maar ook sociale desintegratie.

Binnen Vlaanderen- en nog meer binnen Brussel- ontstaan andere problemen. Steeds meer wijken vervreemden compleet. De laatste autochtone ouderen sterven uit en worden vervangen door kinderrijke vreemde gezinnen of inwijkelingen.

Veel van de maatregelen op Vlaams niveau botsen op Europese vingerwijzingen. En het valt niet te verwachten dat die bemoeienissen snel zullen ophouden.

De Vlaamse identiteit, die is ontstaan om de toenertijd Vlaamstaligen een besef van waarde van hun cultuur bij te brengen (iets wat de Belgische staat hooguit gedoogde als een teken naar de buitenwereld dat ze niet voor Frankrijk gingen kiezen), heeft in de twintigste eeuw serieuze stappen vooruit gezet. Er is de staatkundige erkenning en er is welvaart gekomen door het binnenstromen van buitenlands kapitaal.

Moet Vlaanderen zich opnieuw richten naar Nederland? Sinds Fortuyn is er daar even goed een felle discussie bezig over wat nationale identiteit is. Amper 15 jaar daarvoor werd je meewarig bekeken als een racistisch dwaallicht. Nu zijn bijna alle niet-traditionele partijen (gaande van de SP tot Trots op Nederland en de PVV van Wilders) op hun manier bezig met die nationale identiteit. Het maakt dat politiek Nederland soms moeilijk om te volgen is maar de onwrikbaarheid van de multiculturele samenleving, die hier ten lande op een ex cathedra manier wordt ingeramd, is er wel mee gevallen. Nederland behoort immers ook tot de Eurokritische lijn in Europa, al doet Balkenende er alles aan om die stroming in de kelders van het Haagse torentje te krijgen.

Hoe dan ook: de evolutie in Vlaanderen is de laatste tientallen jaren van dien aard geweest dat er eens een punt moet komen welke richting het hier uit gaat. Moeten wij blijven vreemdelingen toelaten? Is dit nog wenselijk? Moeten we slaafs aan het Euro-handje blijven meelopen? Zijn er geen redenen om ons toch eens vragen te stellen welke richting die handel opgaat? Welke rol willen we nog blijven spelen binnen België? Als er daar nog een rol te spelen is?

In tegenstelling tot Frankrijk, dat een oude staat is, is Vlaanderen nog geen staat en is er geen traditie in het naar buiten brengen van de identiteit. Frankrijk kan zich perfect terugplooien voor enige tijd om de eigen identiteit te bespreken. Vlaanderen kan dat pas als die identiteit onaantastbaar wordt.

Kortom: de discussie over de Belgische identiteit is gesloten. Maar daarmee is de discussie over de Vlaamse nog lang niet beslecht. 




Categorie: